Plomby dentystyczne to powszechnie stosowane wypełnienie zębów. Dzięki nim możliwe jest odbudowanie ich struktury, która z różnych powodów została utracona. Obecnie wykorzystuje się wiele rodzajów plomb. Różnią się od siebie m.in. funkcjami, czy materiałem, z którego je wykonano. W artykule poniżej postaramy się wyjaśnić ten podział. Wskażemy, czym dokładnie się różnią i wytłumaczymy, kiedy i dlaczego stosuje się poszczególne ich typy.
Czym właściwie jest plomba stomatologiczna?
Plomba stomatologiczna to specjalistyczny materiał wykorzystywany do wypełniania zębów. Jej głównym celem jest ich zabezpieczenie przed bakteriami, czy resztkami jedzenia. Odpowiada także za zachowanie odpowiedniego kształtu zęba, a co za tym idzie, utrzymanie właściwych funkcji zgryzu i poprawę estetyki jamy ustnej.
Kiedy zakłada się plomby?
O założeniu plomby każdorazowo decyduje lekarz po dokładnej analizie konkretnego przypadku. Ich użycie jest konieczne np. podczas uzupełniania ubytków powstałych w wyniku próchnicy. W takim sytuacjach dentysta usuwa zainfekowaną tkankę i wypełnia powstały ubytek odpowiednim materiałem. Stosuje się je także przy drobnych uszkodzeniach mechanicznych. Mogą to być ukruszenia czy pęknięcia zęba, które nie wymagają bardziej zaawansowanych procedur. Wypełnienia te wykorzystywane są też po leczeniu kanałowym. Co ważne, w jego trakcie mogą być stosowane aż dwa ich rodzaje – plomby tymczasowe i stałe.
Rodzaje plomb dentystycznych
Nie sposób umieścić wszystkie rodzaje plomb dentystycznych w jednym katalogu, dlatego powstało wiele klasyfikacji, które szeregują je ze względu na poszczególne cechy. Podstawowe z nich to trwałość, materiał, z którego zostały wykonane i sposób ich utwardzania.
Podział plomb według trwałości
Plomby zębowe można podzielić ze względu na przewidywany czas ich użytkowania na wypełnienia tymczasowe oraz stałe. Pierwsze z nich stosuje się podczas leczenia etapowego np. kanałowego. Stosowane są również wtedy, gdy konieczna staje się dalsza obserwacja zęba. Ich zadaniem jest tymczasowe zabezpieczenie zęba przed czynnikami zewnętrznymi. Mogą również zawierać dodatkowe składniki, które mają na celu łagodzenie stanu zapalnego, działanie antybakteryjne oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. Są też stosunkowo miękkie i łatwo je usunąć. Warto również dodać, że nie powinny pozostawać na miejscu dłużej niż kilka tygodni, zgodnie z zaleceniami stomatologa.
Plomby stałe, wykonane są z trwałych materiałów i przeznaczone do długotrwałego użytkowania. Mają na celu ostateczną odbudowę struktury zęba po usunięciu próchnicy lub innych uszkodzeń.
Podział plomb według materiału
Kolejny katalog plomb obejmuje ich pogrupowanie ze względu na rodzaj użytego materiału do ich produkcji. Poszczególne rodzaje wypełnień dentystycznych to m.in.:
- Plomby kompozytowe – wykonane z materiałów mieszanych. Spoiwem jest najczęściej żywica syntetyczna, która łączy się z pozostałymi składnikami szklanymi lub ceramicznymi.
- Plomby amalgamatowe – ze względu na liczne kontrowersje związane z zawartą w nich rtęcią ich popularność znacznie osłabła. Współcześnie w zasadzie się ich nie stosuje, a dotychczasowe, które pozostają w zębach pacjentów, najczęściej wymienia na nowe. Na mocy rozporządzenia unijnego w Polsce zostały zakazane z dniem 1 stycznia 2025 r.
- Plomby glasjonomerowe – są powszechnie stosowane w leczeniu zębów na fundusz. Są też mniej trwałe od kompozytu.
- Plomby kompomerowe – łączą w sobie cechy plomb glasjonomerowych oraz kompozytowych. Są estetyczne i cechują się wysoką trwałością.
- Plomby porcelanowe – lub inaczej ceramiczne, wykazują bardzo dużą trwałość, ale są droższe od pozostałych. Wymagają też specjalnego przygotowania w laboratorium.
Podział plomb według sposobu utwardzania
Aby wypełnienie mogło odpowiednio przylegać do zęba, musi zostać odpowiednio przygotowane – także w kontekście nadania mu pożądanej trwałości. Zwykle wykorzystuje się do tego plomby światłoutwardzalne i plomby chemoutwardzalne. Pierwsze z nich wymagają użycia specjalnej lampy polimeryzacyjnej, która oddziałowując na materiał, powoduje jego twardnienie. Często stosuje się tę technikę przy przygotowywaniu plomb kompozytowych. W drugim przypadku utrwalenie materiału następuje w konsekwencji reakcji chemicznej. Ma to duże znaczenie w sytuacjach, gdzie użycie światła do utwardzania jest utrudnione.
Jak przebiega zakładanie plomby?
Zakładanie plomby stomatologicznej rozpoczyna się od diagnozy. Jeżeli pacjent zostanie zakwalifikowany do jej założenia lekarz kolejno:
- Przygotowuje pola zabiegowe – polega na odizolowaniu leczonego zęba od reszty jamy ustnej. W tym celu stosuje się waciki, gazy oraz ślinociąg, który odprowadza nadmiar śliny.
- Usuwa zmienione tkanki – za pomocą wiertła. Opracowanie ubytku ma na celu zatrzymanie rozwoju próchnicy.
- Aplikuje materiały przygotowujące – na dno może zostać nałożony materiał izolujący miazgę zęba. W przypadku wypełnień kompozytowych stosuje się specjalny żel wytrawiający, który przygotowuje powierzchnię zęba do lepszego połączenia z materiałem wypełniającym.
- Nakłada wypełnienie – robi to warstwami, utwardzając każdą z nich np. za pomocą lampy polimeryzacyjnej. Dzięki temu wypełnienie zyskuje odpowiednią twardość i trwałość.
- Dopasowuje i poleruje plombę – polega to na dostosowaniu wypełnienia do zgryzu pacjenta. Dentysta sprawdza kontakt zębów za pomocą specjalnej kalki, a następnie szlifuje i poleruje wypełnienie.
Cały zabieg zazwyczaj trwa od 30 do 60 minut, w zależności od wielkości i lokalizacji ubytku. W niektórych przypadkach poprzedza go również podanie znieczulenia miejscowego. Dotyczy to jednak jedynie większych ubytków.
Kiedy należy wymienić plombę?
Z czasem może się zdarzyć, że wypełnienie przestanie spełniać swoje zadanie. O konieczności jej wymiany decyduje lekarz. Wymiana plomb następuje m.in. w przypadku:
- zaobserwowania zmian próchnicznych (tzw. próchnica wtórna);
- gdy szczelność wypełnienia uległa zmianie;
- uszkodzeń mechanicznych;
- pojawiającego się bólu zęba;
- zużycia materiału.
Często wymianie podlegają również starsze wypełnienia amalgamatowe. Procedurę tą wykonuje się ze względu na ich niską estetykę i kontrowersje dotyczące zawartej w nich rtęci.
Nowoczesne materiały i technologie w stomatologii
Stomatologia to dziedzina, która rozwija się niezwykle dynamicznie. Rozwój materiałów stosowanych w leczeniu próchnicy spowodował, że na mocy rozporządzenia unijnego, w Polsce i większości krajów UE w 2025 r. wprowadzono zakaz stosowania plomb amalgamatowych zawierających rtęć. Obecnie zatem przede wszystkim stosuje się kompozyty światło- i chemoutwardzalne. Dzięki zaawansowanej technologii nanocząsteczek zapewniają one znacznie lepsze dopasowanie do struktury zęba, wyższą estetykę oraz większą odporność na ścieranie.
Nie bez znaczenia pozostaje również rozwój technologii CAD/CAM. Umożliwiają one dokładne projektowanie i wykonanie wypełnień, takich jak inlay i onlay.
FAQ
Czy zakładanie plomby boli?
Przy mniejszych brakach, zakładanie plomby jest całkowicie bezbolesne. Przy większych ubytkach stomatolog stosuje zaś znieczulenie miejscowe, które również sprawia, że procedura nie powoduje żadnego dyskomfortu.
Jak długo utrzymuje się plomba w zębie?
W zależności od rodzaju plomba powinna utrzymywać się od kilku do kilkunastu lat. Po tym czasie najczęściej zalecane jest jej wymienienie na nową. Wyjątkiem są wypełnienia tymczasowe, które nie powinny znajdować się w zębie dłużej niż kilka tygodni.
Jakie są różnice między plombami na NFZ a prywatnymi?
Plomby na NFZ różnią się od prywatnych głównie jakością użytych materiałów. W ramach funduszu kompozyty stosuje się jedynie w zębach przednich. W bocznych zastępuje się go glasjonomerami. Prywatnie pacjent może zatem liczyć na nowoczesne, światłoutwardzalne materiały, lepsze dopasowanie koloru i większą trwałość wypełnienia.
Podsumowanie
Plomby stomatologiczne to podstawowa forma leczenia ubytków zębowych. W zależności od potrzeb pacjenta oraz etapu leczenia stosuje się zarówno wypełnienia tymczasowe, jak i trwałe – wykonane z różnych materiałów i utwardzane na różne sposoby. Różnice między plombami wynikają m.in. z ich funkcji, estetyki, odporności na ścieranie oraz technologii ich wykonania. Coraz częściej leczenie ubytków wspierają nowoczesne rozwiązania, takie jak kompozyty światłoutwardzalne czy projektowanie wypełnień metodą CAD/CAM, co przekłada się na lepszy komfort, skuteczność i trwałość terapii.
